Szczęśliwe dziecko, szczęśliwy nauczyciel, szczęśliwy rodzic w szczęśliwej Szkole
Myśląc o klimacie szkoły pojawiają się w mojej głowie następujące zagadnienia: atmosfera, wartości, przekonania, oczekiwania, aspiracje, potrzeby, interakcje między uczniami a nauczycielami, interakcje między nauczycielami, sposób rozwiązywania konfliktów, współpraca, dyscyplina, kodeks, zasady, życzliwość, ale także środowisko, doświadczenie, kultura, zadowolenie, różnorodność, odpowiedzialność. Wiele z tych zagadnień jest trudno mierzalna, ale może tylko pozornie. Poprzez konsekwentne i stabilne działania, ale także ewaluację, refleksję nad standardami można stworzyć, wypracować bardzo spójny klimat szkoły.
Oto jaki klimat tworzymy w działającej od czterech lat w Poznaniu szkole podstawowej o nazwie Szkoła na Wyspie. Jest on tożsamy z tym co robimy od prawie dziesięciu lat w naszych kameralnych przedszkolach leśnych – najpierw Gajówce, a teraz Zakątku, Wyspie i Malcie. Szkoła funkcjonuje w oparciu o podobny system wartości. Dwie najważniejsze wartości to samodzielność i odpowiedzialność.
Klimat szkolny zależy od wielu czynników, wśród których tzw. czynnik ludzki jest najistotniejszy. Jeżeli zdamy sobie z tego sprawę i skoncentrujemy się na konstruktywnym, życzliwym podejściu zarówno do ucznia, nauczyciela i rodzica, będziemy w tym szczerzy i wiarygodni, zbliżymy się wg mnie, do modelu, który Krzysztof Konarzewski nazywa „demokratyczno-życzliwym”, a Lesław Pytka „opiekuńczo-wychowawczym”. Mnie bardziej odpowiada klasyfikacja Konarzewskiego, która wydaje mi się szersza w swojej definicji.
Przedstawię poniżej w punktach na czym polega realizowanie w naszych placówkach klimatu demokratyczno-życzliwego. Wyodrębnię trzy obszary: obszar ucznia, obszar rodzica, obszar nauczyciela.
Obszar ucznia
- Uczestniczenie w podejmowaniu decyzji (tematy prac, aktywności, wycieczki)
- Danie odpowiedzialności poprzez samodzielne realizowanie projektów (w grupach lub samodzielnie)
- Budowanie motywacji wewnętrznej poprzez poczucie sprawstwa, zauważanie i docenianie wysiłku (pomoc w czynnościach praktycznych, feedback, praca z mentorem, dydaktyczna pomoc rówieśnicza)
- Współdziałanie, stawianie na pracę w grupie, na wzajemną pomoc, dostrzeganie tej pomocy (ubieranie się w szatni, oprowadzanie nowych dzieci po szkole i jej bazach, objaśnianie zasad)
- Szanowanie potrzeb innych, ale również artykułowanie swoich potrzeb w życzliwy, nie agresywny sposób (stanowcza, ale nie raniąca odmowa pomocy, powiedzenie stop na jakieś zachowanie, język porozumienia bez przemocy)
- Dialog i wypowiadanie się na forum (opowiadanie o swoich emocjach na porannym kręgu, życzliwe słuchanie, negowanie, rozwiązywanie konfliktów, szukanie rozwiązań)
- Troska o dobro ucznia i jego dobrostan emocjonalny (rozmowa i uważność wobec ucznia, kierowanie na badania, pogłębiona analiza sytuacji dziecka, rozmowy z rodzicami)
- Wspieranie zainteresowań, podążanie za potrzebami dziecka (rozliczne zajęcia popołudniowe, od gry na instrumentach, poprzez szachy, sport, na stolarni kończąc)
- Ocenianie kształtujące i wspieranie samoregulacji, praca nad emocjami (przestrzeń na wyciszenie, mentoring rówieśniczy)
- Ustrukturyzowany rytm dnia i tygodnia, przewidywalność rozumiana jako poczucie bezpieczeństwa (informowanie o absencjach i reagowanie na nie)
Obszar rodzica
- Jasne przedstawienie założeń programowych, a co za tym idzie umożliwienie podjęcia świadomej decyzji co do posłania dziecka do placówki o profilu outdoorowym . Przedstawienie standardów
- Udostępnienie przestrzeni do zadawania pytań (zamknięta grupa społeczności rodziców, zebrania i możliwość rozmów bieżących)
- Umożliwienie realizacji inicjatyw (uczestniczenie w wyprawach, wycieczkach, udział w zajęciach dydaktycznych, angażowanie się w działania szkoły)
- Regularne spotkania dotyczące rozwoju dziecka, informacja zwrotna na piśmie, wsparcie psychologa
Obszar nauczyciela
- Jasne, klarownie przedstawione zasady obowiązujące w placówce
- Przedstawiony na piśmie i omówiony zakres obowiązków, konstruktywny feedback
- Uczciwy plan pracy (grafik), uwzględniający możliwości i kompetencje
- Stały, zorganizowany rytm dnia
- Regularne – raz w tygodniu – spotkania społeczności pracowników, omawianie problemów, szukanie rozwiązań, wspieranie się nawzajem
- Wsparcie w obszarze spotkań z rodzicami, a także w pracy zespołowej
- Uczestniczenie w szkoleniach, a także w spotkaniach integracyjnych, możliwość finansowania takich szkoleń, szansa rozwoju
- Współdziałanie międzyprzedmiotowe, otwartość, przyzwolenie na autorskie pomysły. Praca nauczyciela postrzegana jako proces twórczy, autonomia
- Zapewnienie zaplecza biurowo-socjalnego (osobne pomieszczenie, komputer, drukarka, laminator, napoje, kawa itp.)
- Elastyczność związana z sytuacją osobistą, nagłymi absencjami, możliwość pracy zdalnej itp.
Jako osoba zarządzająca społecznością pracowników uważam, że klimat demokratyczno-życzliwy objawia się poprzez stosunek do drugiego człowieka w ogóle, do człowieka jako takiego. Do człowieka rozumianego nie jako pracownik (nauczyciele), podopieczny (dziecko, przedszkolak, uczeń) czy klient (rodzic, opiekun prawny), ale jako partner, podmiot. Kluczowym elementem klimatu szkoły jest dialog i możliwość realizacji potrzeb. Jeżeli się pojawiają, dają nadzieję na interpersonalną zgodę, którą rozumiem jako kompatybilność oczekiwań, potrzeb i możliwości. Mam szczerą nadzieję, że taki pozytywny, twórczy klimat tworzymy w naszej szkole.
Kasia Rutkowska, Poznań 10.01.2026
Kasia Rutkowska – od 30 lat poznanianka, dyrektorka outdoorowej Szkoły Podstawowej na Wyspie, oraz leśnych przedszkoli Gajówki, Zakątka, Malty i Wyspy. Jest w zarządzie Centrum Przyjaznej Edukacji. Z wykształcenia nauczycielka wczesnoszkolna montessoriańska i pedagog czasu wolnego. Absolwentka studiów z zarządzania oświatą.
Mieszkała we Frankfurcie nad Menem i tam pokochała pracę z dzieciakami. Jej kolejne marzenie i wyzwanie to poradnia psychologiczno-pedagogiczna.
To wizjonerka, której serce bije w rytm nowoczesnej pedagogiki. Na pierwszy rzut oka zauważalna jest jej charyzma, zaangażowanie i chęć wsparcia każdej osoby, którą spotyka na swojej drodze. Kasia uważa, że kluczem do sukcesu szkoły jest efektywna komunikacja i to właśnie do niej przykłada największą uwagę w trakcie swojej pracy.
Kasia jest miłośniczką designu vintage oraz kolekcjonerką wyjątkowej ceramiki.